Odprawa pieniężna to jednorazowe świadczenie, które pracodawca wypłaca pracownikowi w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, czyli np. z uwagi na likwidację danego stanowiska pracy, reorganizację zakładu pracy, przyczyny ekonomiczne wymuszające redukcję zatrudnienia czy spadek zapotrzebowania na dane kompetencje. Jest to swoista rekompensata za utratę zatrudnienia ale przede wszystkim czasowe zabezpieczenie dochodu w sytuacji, w której pracownik traci źródło wynagrodzenia nie z własnej winy.
Odprawę pieniężną normuje ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Komu przysługuje odprawa.
Uprawnienie do odprawy przysługuje wyłącznie pracownikom zatrudnionym u pracodawcy, który w dniu rozwiązania stosunku pracy zatrudnia co najmniej 20 osób. Poniżej tego progu obowiązek wypłaty odprawy nie powstaje. Rozwiązanie umowy musi nastąpić z inicjatywy pracodawcy, a jego przyczyny nie mogą dotyczyć samego pracownika. Nie ma przy tym znaczenia rodzaj umowy o pracę tzn. wypowiedzenie może dotyczyć umowy zawartej na czas określony, nieokreślony a nawet na okres próbny. Zawarcie przez strony porozumienia w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę również nie wyklucza prawa do odprawy, istotny jest tu jedynie rzeczywisty powód zakończenia stosunku pracy, jeżeli to pracodawca wystąpił z inicjatywą rozwiązania umowy i wynikała ona z przyczyn niedotyczących pracownika, odprawa należy się pracownikowi, nawet jeśli strony formalnie zawarły porozumienie.
Odprawa przysługuje pracownikowi zarówno przy zwolnieniach grupowych, jak i indywidualnych, o ile spełnione są przesłanki ustawowe. Nie ma znaczenia forma umowy ani długość okresu wypowiedzenia. Liczy się rzeczywisty powód rozwiązania umowy o pracę.
Odprawa nie przysługuje w sytuacji, w której:
Wysokość odprawy pieniężnej a staż pracy
Wysokość odprawy pieniężnej uzależniona jest od stażu pracy u danego pracodawcy, niezależnie od liczby zawartych umów i wynosi:
Co istotne, do stażu wliczają się wszystkie okresy zatrudnienia u tego samego pracodawcy nawet jeśli między umowami występowały przerwy lub zmieniała się ich podstawa prawna. Nie ma przy tym znaczenia, czy pracownik wykonywał tę samą pracę, czy też obejmował różne stanowiska, liczy długość relacji zatrudnienia, a nie jej treść.
Podstawa wyliczenia odprawy.
Podstawą do wyliczenia odprawy pieniężnej jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika z okresu trzech miesięcy poprzedzających miesiąc rozwiązania stosunku pracy - obliczane zgodnie z zasadami stosowanymi przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Do wynagrodzenia wlicza się nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także inne składniki stałe lub zmienne (np. dodatki funkcyjne, premie regulaminowe lub inne dodatki stałe), jeżeli były wypłacane regularnie. Ostateczna kwota odprawy stanowi odpowiednio jedną, dwie lub trzy jej wielokrotności, w zależności od łącznego stażu pracy u danego pracodawcy.
Odprawa a podatki i składki ZUS
Odprawa pieniężna stanowi przychód ze stosunku pracy, a tym samym podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Pracodawca zobowiązany jest do pobrania zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, uwzględniając zasady obowiązujące przy wypłacie wynagrodzeń.
Odprawa pieniężna jest jednak wyłączona z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Wypłata świadczenia nie wpływa zatem na wysokość składek, ani nie zwiększa podstawy do naliczenia świadczeń chorobowych, emerytalnych czy rentowych.