Blog
Choć większość osób kojarzy rozpad związku małżeńskiego z rozwodem, polskie prawo przewiduje także możliwość unieważnienia małżeństwa. To instytucja odmienna od rozwodu, a jej skutkiem jest uznanie, że małżeństwo od początku było nieważne.
O unieważnienie małżeństwa można wystąpić w następujących przypadkach:
Wiek:
Zasadnicza reguła: Małżeństwo mogą zawrzeć osoby, które ukończyły 18 lat.
Wyjątek: Sąd opiekuńczy może zezwolić kobiecie, która ukończyła 16 lat, na zawarcie małżeństwa, jeśli przemawiają za tym ważne powody i dobro przyszłej rodziny.
Unieważnienie jest możliwe, gdy:
- mężczyzna zawarł małżeństwo przed ukończeniem 18 lat,
- kobieta zawarła małżeństwo przed ukończeniem 16 lat lub po ukończeniu 16, ale bez zgody sądu.
Unieważnienia może żądać każdy z małżonków, z tym że: jeśli małżonek osiągnął wymagany wiek przed wniesieniem powództwa, unieważnienie nie jest możliwe, jeśli kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może domagać się unieważnienia.
Ubezwłasnowolnienie całkowite:
Małżeństwa nie może zawrzeć osoba całkowicie ubezwłasnowolniona. Unieważnienia może żądać każdy z małżonków. Nie można jednak unieważnić małżeństwa, jeśli ubezwłasnowolnienie zostało uchylone przed wytoczeniem powództwa.
Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy:
Osoba dotknięta chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym nie może zawrzeć małżeństwa, chyba że sąd wyrazi na to zgodę, uznając, że: stan zdrowia nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu potomstwa, osoba nie została całkowicie ubezwłasnowolniona. Unieważnienia może żądać każdy z małżonków. Nie można jednak żądać unieważnienia po ustaniu choroby psychicznej.
Bigamia – pozostawanie w związku małżeńskim:
Małżeństwo nie może zostać zawarte przez osobę, która już pozostaje w związku małżeńskim. Unieważnienia może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. Jeśli jednak wcześniejsze małżeństwo ustało (np. przez rozwód lub śmierć współmałżonka) przed złożeniem powództwa – unieważnienie nie jest możliwe (z pewnym wyjątkiem przy śmierci osoby zawierającej ponowne małżeństwo).
Pokrewieństwo lub powinowactwo:
Zabronione jest zawieranie małżeństwa pomiędzy:
- krewnymi w linii prostej (np. rodzic – dziecko, dziadek – wnuczka),
- rodzeństwem,
- powinowatymi w linii prostej (np. teść – synowa), chyba że sąd wyrazi zgodę.
Kto może żądać unieważnienia:
- w przypadku pokrewieństwa – każda osoba mająca w tym interes prawny,
- w przypadku powinowactwa – każdy z małżonków.
Przysposobienie (adopcja):
Małżeństwa nie mogą zawrzeć osoby pozostające w relacji przysposobienia (adopcyjnej): przysposabiający i przysposobiony. Unieważnienia może żądać każdy z małżonków. Jeśli stosunek przysposobienia ustał przed wniesieniem powództwa, unieważnienie nie jest możliwe.
Wady oświadczenia woli:
Małżeństwo może zostać unieważnione, jeśli oświadczenie o jego zawarciu zostało złożone:
- Przez osobę, która nie była w stanie świadomie wyrazić swojej woli, np. z powodu choroby, stanu psychicznego czy silnych emocji.
- W wyniku błędu co do tożsamości współmałżonka, np. gdy osoba mylnie sądziła, że wychodzi za kogoś innego.
- Pod wpływem bezprawnej groźby (ze strony współmałżonka lub osoby trzeciej), jeśli istniały uzasadnione obawy o poważne niebezpieczeństwo dla siebie lub innej osoby.
Kto może złożyć wniosek o unieważnienie w powodu wady oświadczenia woli?
Tylko ten małżonek, który złożył wadliwe oświadczenie.
Jakie są terminy?
6 miesięcy od:
- ustania stanu uniemożliwiającego świadome wyrażenie woli,
- wykrycia błędu,
- ustania groźby.
W każdym przypadku nie później niż 3 lata od zawarcia małżeństwa.
Małżeństwo zawarte przez pełnomocnika:
Jeśli małżeństwo zostało zawarte przez pełnomocnika, można domagać się jego unieważnienia, jeżeli:
- pełnomocnik nie miał wymaganego przez sąd zezwolenia,
- pełnomocnictwo było nieważne albo zostało skutecznie odwołane.
Wyjątek: Nie można domagać się unieważnienia, jeżeli po ślubie małżonkowie rozpoczęli wspólne pożycie, czyli zaczęli funkcjonować jako para małżeńska.