
Zwierzę jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. Każde zwierzę wymaga nadto humanitarnego traktowania (art. 1 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt). Celem ustawodawcy jest tu przede wszystkim zapewnienie dobrostanu zwierząt ale również to, by populacja zwierząt w kraju nie wymknęła się spod kontroli. Założenia te legły u podstaw zawartych w ww. ustawie regulacji prawnych dotyczących m. in. obrotu zwierzętami domowymi.
Stosownie do art. 10a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt zabrania się wprowadzania do obrotu zwierząt domowych na targowiskach, targach i giełdach, prowadzenia targowisk, targów i giełd ze sprzedażą zwierząt domowych lub wprowadzania do obrotu psów i kotów poza miejscami ich chowu lub hodowli.
Główne przyczyny, które legły u podstaw omawianego zakazu, są następujące:
➢ Ochrona zwierząt:
Targowiska i giełdy nie zapewniają odpowiednich warunków dla zwierząt, co może prowadzić do ich stresu, chorób a nawet kontuzji. Zwierzęta są narażone na długie podróże, brak odpowiedniej opieki, możliwość zagubienia się bądź ucieczki zwierzęcia a także niekontrolowane rozmnażanie.
➢ Ograniczenie pseudohodowli i niekontrolowanego handlu zwierzętami:
Targowiska i giełdy często służą jako forum transakcyjne dla pseudohodowców, którzy nie dbają o dobrostan zwierząt i rozmnażają je wyłącznie dla zysku. Zwierzęta z pseudohodowli często nie posiadają odpowiednich szczepień, badań zdrowotnych a nadto utrzymywane są bez zapewnienia warunków dobrostanu i profesjonalnej hodowli, co może powodować stany chorobowe a nawet śmierć zwierząt.
➢ Dążenie do zapewnienia pewności pochodzenia zwierzęcia:
Zakaz sprzedaży na targowiskach ma na celu ochronę kupujących przed ryzykiem nabycia zwierząt z pseudohodowli, chorych lub zwierząt o niewiadomym pochodzeniu.
W przypadku zwierząt, które podlegają obowiązkowej rejestracji jego nabywca musi także liczyć się z odmową tej rejestracji przez właściwą jednostkę.
Na gruncie ustawy o ochronie zwierząt, sprzedaż zwierząt domowych na targowiskach, targach i giełdach z niezarejestrowanych hodowli stanowi wykroczenie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt, zagrożone karą aresztu albo grzywny, przy czym karze podlegają zarówno sprzedawca zwierzęcia jak i kupujący ale również organizator wydarzenia. Maksymalna kara grzywny za opisane wykroczenie wynosi obecnie 5.000 zł. Dodatkowo sąd może w takim przypadku zasądzić nawiązkę w wysokości 1.000 zł. na cel związany z ochroną zwierząt. Elementem kary jest także możliwość orzeczenia przez sąd przepadku zwierząt sprzedawanych na targowisku, targu, giełdzie lub w innym podobnym miejscu.
Istotna jest tu również kwestia zwierząt egzotycznych oraz zwierząt objętych Konwencją Waszyngtońską (CITES). Duża część z wystawców i hodowców, szczególnie terrarystów uważa, że wąż lub jaszczurka, to nie jest zwierzę domowe. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Departamentu Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii – poprzez zwierzęta domowe, zgodnie z definicją z art. 4 pkt 17 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o ochronie zwierząt, rozumie się zwierzęta tradycyjnie przebywające wraz z człowiekiem w jego domu lub innym odpowiednim pomieszczeniu, utrzymywane przez człowieka w charakterze jego towarzysza. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 kwietnia 2009r., stwierdził, że: „zwierzęciem domowym nazywa się takie zwierzę, które trzymane jest w domu lub mieszkaniu dla zaspokojenia potrzeb emocjonalnych człowieka, jako zwierzę towarzyszące człowiekowi lub jako swoista ozdoba czy też atrakcja mieszkania”. Z kolei w wyroku z dnia 23 lipca 2019r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: „[...] faktem powszechnie znanym jest to, że wiele osób, jako zwierzęta domowe, traktuje m. in. węże, czy też jaszczurki”).
Zgodnie z przytoczoną interpretacją wspomniane wyżej zakazy (określone w art. 10a ust. 1 pkt 1 i 2 oraz w art. 10b ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zwierząt) należy zatem odnosić do spełniających te kryteria zwierząt kręgowych, niezależnie od tego czy należą do gromady ssaków, ptaków, gadów, płazów czy ryb, jeżeli zwierzęta te przebywają lub mają przebywać wraz z człowiekiem w jego domu w charakterze towarzysza.